وان استاپ بریکمجله آموزشی
ترمز دستی برقی چیست و چگونه کار می‌کند؟ مزایا، معایب و نکات نگهداری
ترمز دستی برقی یا EPB سیستمی است که به‌جای اهرم دستی یا پدال مکانیکی، با استفاده از کلید الکتریکی و مجموعه‌ای از عملگرها، ترمز پارک خودرو را فعال و آزاد می‌کند. وظیفه اصلی آن ثابت نگه داشتن خودرو هنگام پارک است؛ بااین‌حال، در بعضی خودروها قابلیت‌های کمکی مانند فعال شدن خودکار و همکاری با سیستم Auto Hold نیز دارد.
ترمز دستی برقی چگونه کار می‌کند؟
هنگامی که راننده کلید ترمز دستی برقی را فعال می‌کند، فرمان به واحد کنترل الکترونیکی ارسال می‌شود. این واحد متناسب با طراحی خودرو، موتور الکتریکی را به حرکت درمی‌آورد تا نیروی لازم برای نگه داشتن چرخ‌ها ایجاد شود.
در سیستم‌های دارای موتور روی کالیپر، موتور از طریق مجموعه چرخ‌دنده و مکانیزم پیچ، نیروی فشاری لازم برای قفل نگه داشتن لنت‌ها روی دیسک عقب را ایجاد می‌کند. با صدور فرمان آزادسازی، مکانیزم به موقعیت مناسب بازمی‌گردد.
در نوع کابل‌دار، یک موتور مرکزی کابل‌های متصل به مکانیزم ترمز عقب را می‌کشد؛ عملکردی مشابه ترمز دستی مکانیکی، اما بدون نیاز به کشیدن اهرم توسط راننده.
انواع ترمز دستی برقی خودرو
۱. ترمز دستی برقی کابل‌دار
در این طراحی، موتور الکتریکی معمولاً در یک مجموعه مرکزی قرار دارد و با کشیدن کابل‌ها، ترمزهای عقب را فعال می‌کند. این سیستم می‌تواند با بعضی ترمزهای کاسه‌ای یا دیسکی دارای مکانیزم ترمز پارک مستقل استفاده شود.
۲. ترمز دستی برقی متصل به کالیپر
در این نوع که به آن موتور روی کالیپر نیز می‌گویند، هر چرخ عقب معمولاً عملگر الکتریکی مخصوص خود را دارد. موتور و مکانیزم انتقال نیرو روی مجموعه کالیپر نصب شده‌اند و نیازی به کابل مکانیکی بلند از داخل کابین وجود ندارد.
تفاوت ترمز دستی برقی با Auto Hold چیست؟
ترمز دستی برقی برای ثابت نگه داشتن خودرو هنگام پارک طراحی شده است؛ اما Auto Hold قابلیتی است که می‌تواند خودرو را پس از توقف، بدون نگه داشتن مداوم پدال ترمز ثابت نگه دارد.
برای مثال، هنگام توقف پشت چراغ قرمز، Auto Hold در خودروهای مجهز می‌تواند فشار ترمز را حفظ کند و پس از فراهم شدن شرایط حرکت، آن را آزاد کند. در بعضی طراحی‌ها، هنگام خاموش کردن خودرو، نگهداری ترمز از Auto Hold به EPB منتقل می‌شود.
بنابراین وجود کلید ترمز دستی برقی الزاماً به معنای مجهز بودن خودرو به Auto Hold نیست. قابلیت‌های دقیق هر خودرو باید از دفترچه راهنمای همان مدل بررسی شود.
مزایا و معایب ترمز دستی برقی
| مزایا | معایب و محدودیت‌ها |
|---|---|
| راحتی استفاده و حذف اهرم بزرگ داخل کابین | وابستگی عملکرد به مدار الکتریکی و عملگرها |
| امکان فعال یا آزاد شدن خودکار در مدل‌های مجهز | عیب‌یابی و تعمیر تخصصی‌تر |
| هماهنگی با برخی سامانه‌های کمکی توقف | هزینه احتمالی بالاتر تعمیر برخی قطعات |
| اعمال کنترل‌شده نیروی ترمز پارک | نیاز به روش سرویس مخصوص در بعضی خودروها |
علائم خرابی ترمز دستی برقی چیست؟
خرابی ترمز دستی برقی ممکن است با روشن شدن چراغ EPB، نمایش پیام خطا، آزاد نشدن ترمز، فعال نشدن آن یا صدای غیرعادی عملگر همراه باشد. در بعضی موارد، کاهش ولتاژ باتری، خرابی کلید، سیم‌کشی، موتور کالیپر یا مشکل مکانیکی مجموعه ترمز عقب عامل اختلال است.
البته صدای کوتاه موتور یا کلیک هنگام فعال و آزاد شدن ترمز دستی، در بسیاری از خودروها طبیعی است. بنابراین هر صدایی نشانه خرابی نیست و باید با وضعیت عملکرد سیستم مقایسه شود.
برای تشخیص اصولی، ابتدا وضعیت باتری و تغذیه برق بررسی می‌شود. سپس تکنسین با دستگاه عیب‌یاب سازگار، کدهای خطا و عملکرد کلید و عملگرهای ترمز دستی را کنترل می‌کند. تعویض موتور یا کالیپر بدون تشخیص دقیق، ممکن است هزینه غیرضروری ایجاد کند.
آیا تعویض لنت عقب خودروهای دارای ترمز دستی برقی متفاوت است؟
بله. در بسیاری از خودروهای مجهز به ترمز دستی برقی متصل به کالیپر، پیش از عقب بردن پیستون و تعویض لنت، لازم است مجموعه با دستگاه عیب‌یاب یا روش تأییدشده سازنده وارد حالت سرویس شود.
اعمال فشار اجباری به پیستون بدون آزادسازی صحیح مکانیزم می‌تواند به موتور، چرخ‌دنده‌ها یا اجزای داخلی کالیپر آسیب برساند. همچنین پس از تعویض، ممکن است راه‌اندازی مجدد، تنظیم یا اجرای مراحل الکترونیکی تعیین‌شده توسط سازنده ضروری باشد.
به همین دلیل، روش تعویض لنت عقب در خودروهای دارای EPB نباید بدون بررسی دستورالعمل اختصاصی همان مدل، مشابه خودروهای دارای ترمز دستی مکانیکی فرض شود.
اگر ترمز دستی برقی آزاد نشود چه باید کرد؟
ابتدا پیام‌های پشت‌آمپر، وضعیت باتری و شرایط آزادسازی درج‌شده در دفترچه خودرو را بررسی کنید. در بعضی خودروها لازم است سوئیچ روشن باشد و راننده هم‌زمان پدال ترمز را فشار دهد.
اگر ترمز همچنان آزاد نمی‌شود، خودرو را با اعمال فشار موتور حرکت ندهید؛ زیرا ممکن است دیسک، لنت و مجموعه کالیپر آسیب ببینند. در صورت نیاز از خدمات امداد و حمل مناسب خودرو استفاده کنید.
آیا ترمز دستی برقی هنگام حرکت هم عمل می‌کند؟
بعضی خودروها امکان استفاده اضطراری از کلید EPB هنگام حرکت را دارند. در چنین شرایطی، کنترل الکترونیکی ممکن است از امکانات سیستم ترمز و ABS برای کاهش سرعت استفاده کند.
هشدار مهم: این قابلیت جایگزین ترمز پایی نیست و فقط باید در شرایط اضطراری واقعی، مطابق دستورالعمل سازنده استفاده شود. فعال کردن آزمایشی ترمز دستی برقی هنگام رانندگی می‌تواند خطرناک باشد.
نکات مهم نگهداری ترمز دستی برقی
برای حفظ عملکرد صحیح EPB، سلامت باتری، سیم‌کشی، سوکت‌ها، کالیپر و قطعات ترمز عقب اهمیت دارد. هنگام سرویس نیز باید از ابزار و روش مناسب استفاده شود. در برخی شرایط سرمای شدید، یخ‌زدگی مکانیزم می‌تواند آزاد شدن ترمز را دشوار کند؛ دستورالعمل خودروساز در چنین وضعیتی ملاک است.
اگر ترمز دستی برقی در حالت فعال باقی مانده، چراغ هشدار آن چشمک می‌زند یا پیام خرابی نمایش داده می‌شود، از نادیده گرفتن مشکل خودداری کنید. ادامه رانندگی با ترمز نیمه‌درگیر ممکن است باعث داغ شدن و فرسودگی قطعات شود.
توصیه تخصصی وان استاپ بریک
ترمز دستی برقی یکی از امکانات کاربردی خودروهای جدید است، اما نگهداری و تعمیر آن باید براساس طراحی همان خودرو انجام شود. مهم‌ترین نکته برای مالکان این است که هنگام تعویض لنت عقب، تعمیرکار از وجود EPB و الزامات حالت سرویس آن اطلاع داشته باشد.
اگر برای خودروی خود به لنت یا دیسک نیاز دارید، می‌توانید محصولات مرتبط را در صفحات لنت ترمز خودرو و دیسک ترمز خودرو بررسی کنید. سازگاری قطعه باید براساس مدل خودرو و مشخصات فنی تأیید شود.
برای مشاهده سایر قطعات سیستم ترمز خودروهای سواری به فروشگاه تخصصی وان استاپ بریک مراجعه کنید.
منابع فنی مقاله
- Pickerill, K. (2019). Today’s Technician: Automotive Brake Systems, Seventh Edition, Cengage؛ فصل ۹، صفحات ۲۱۰ تا ۲۲۴.
- Day, A. & Bryant, D. (2022). Braking of Road Vehicles, Second Edition, Elsevier؛ فصل ۷، بخش 7.7.4، صفحات ۲۶۳ تا ۲۶۵.
- HELLA – Electric Parking Brake: Operation and Diagnosis
- Hyundai – Electronic Parking Brake Owner’s Manual