عیب یابی اولیه ترمز خودرو  ( راهنمای رانندگان برای تشخیص علائم رایج )

در این مقاله قصد نداریم که به صورت تخصصی به عیب‌یابی ترمز بپردازیم، بلکه هدف ما آشنایی شما رانندگان محترم با سیستم ترمز و عیب‌یابی اولیه آن است. یکی از رایج‌ترین نشانه‌های خرابی سیستم ترمز، شنیدن صداهای غیرعادی است که پیش از این در مقاله علت صدای ترمز به بررسی کامل آن پرداختیم؛ اما سیستم ترمز نشانه‌های بسیار مهم دیگری نیز دارد که هر راننده‌ای باید با آن‌ها آشنا باشد.

در ادامه خواهیم خواند :

• سیستم ترمز خودرو چگونه کار می کند ؟ ( توضیحی بسیار کوتاه درباره پدال ، روغن ترمز ، کالیپر …. )
• چرا عیب یابی ترمز مهم است ؟ (تفاوت میان یک صدای ساده و علائمی که می توانند ایمنی خودرو را کاهش دهند)
• صدای غیرعادی هنگام ترمزگرفتن ( معرفی کوتاه صدای سوت ، خر خر ، تق تق و …. )
• نرم شدن پدال ترمز یا پایین رفتن بیش از حد پدال ( احتمال هوا ، نشتی در مدار )
• سفت شدن غیرعادی پدال ( ایراد در بوستر ، خلا موتور )
• کشیده شدن خودرو به یک سمت هنگام ترمزگیری
• لرزش فرمان هنگام ترمز گرفتن
• روشن شدن چراغ هشدار ترمز
• داغ شدن رینگ و بوی سوختگی
• کاهش قدرت ترمزگیری یا افزایش مسافت توقف
• چه علائمی نیاز به مراجعه فوری دارند؟

1- سیستم ترمز خودرو چگونه کار می کند؟

وقتی راننده پدال ترمز را فشار می‌دهد، نیروی پای او با کمک بوستر ترمز تقویت می‌شود و پمپ ترمز یا سیلندر اصلی، فشار را از طریق روغن ترمز به چرخ‌ها منتقل می‌کند. در بیشتر خودروهای سواری، این فشار باعث می‌شود پیستون‌های کالیپر، لنت‌ها را از دو طرف به دیسک ترمز فشار دهند. اصطکاک ایجادشده میان لنت و دیسک، انرژی حرکت خودرو را به گرما تبدیل می‌کند و سرعت چرخ‌ها کاهش می‌یابد. در بعضی خودروها، به‌ویژه در محور عقب، به‌جای دیسک و لنت از کاسه و کفشک ترمز استفاده می‌شود. همچنین در خودروهای مجهز به ABS، سیستم در ترمزگیری شدید فشار ترمز هر چرخ را کنترل می‌کند تا احتمال قفل شدن چرخ‌ها کاهش یابد و راننده کنترل بیشتری بر خودرو داشته باشد.

2-چرا عیب یابی ترمز مهم است ؟

بسیاری از ایرادهای سیستم ترمز در ابتدا با نشانه‌های ساده‌ای مانند صدای غیرعادی، لرزش هنگام ترمزگیری، تغییر حس پدال یا روشن شدن چراغ هشدار آغاز می‌شوند. نادیده گرفتن این علائم ممکن است باعث شود یک مشکل کوچک، مانند فرسودگی لنت یا خشکی پین کالیپر، به آسیب جدی‌تر در دیسک، کالیپر یا سایر اجزای ترمز تبدیل شود. عیب‌یابی اولیه به راننده کمک می‌کند تغییرات غیرعادی را زودتر تشخیص دهد و پیش از کاهش ایمنی خودرو یا افزایش هزینه تعمیر، برای بازدید تخصصی اقدام کند. با این حال، تشخیص علائم به معنی تعمیر کردن خودرو توسط راننده نیست؛ به‌ویژه در مواردی مانند افت محسوس قدرت ترمز، صدای فلز به فلز، داغ شدن یک چرخ، نشتی روغن ترمز یا روشن شدن چراغ قرمز ترمز، خودرو باید در اولین فرصت برای تشخیص تخصصی ترمز توسط تعمیرکار مجرب بررسی شود.

3- صدای غیرعادی هنگام ترمزگرفتن

شنیدن صدا هنگام ترمزگیری یکی از رایج‌ترین نشانه‌هایی است که می‌تواند راننده را از وجود مشکل در مجموعه ترمز آگاه کند. صدای سوت یا جیغ ممکن است به ارتعاش لنت و دیسک، رطوبت، کیفیت یا نصب لنت و گاهی نزدیک شدن لنت به پایان عمر مربوط باشد؛ در حالی که صدای خرخر خشن یا کشیده شدن فلز به فلز می‌تواند نشانه تمام شدن شدید لنت و تماس صفحه فلزی آن با دیسک باشد. صداهای تق‌تق یا لق‌لق نیز گاهی از فنرها، خارهای نگهدارنده لنت، لقی پین‌های کالیپر یا حتی برخی قطعات جلوبندی ایجاد می‌شوند. با این حال، فقط از روی صدا نمی‌توان علت را با اطمینان مشخص کرد؛ زمان ایجاد صدا، شدت آن و همراه بودنش با لرزش، داغ شدن چرخ یا کاهش قدرت ترمزگیری، در تشخیص اهمیت زیادی دارد. هر صدای فلزی شدید، مداوم یا رو به افزایش باید در اولین فرصت بررسی شود.

4- نرم شدن پدال ترمز یا پایین رفتن بیش از حد پدال

پدال ترمز در حالت عادی باید حس نسبتاً محکمی داشته باشد و پس از فشردن، در ارتفاع قابل‌قبولی خودرو را متوقف کند. اگر پدال بیش از گذشته پایین می‌رود، حالت اسفنجی و نرم دارد یا برای رسیدن به ترمز مؤثر باید چند بار آن را فشار دهید، ممکن است هوا وارد مدار روغن ترمز شده باشد، سطح روغن ترمز کاهش یافته باشد یا در بخشی از مدار نشتی وجود داشته باشد. فرسودگی لنت‌ها، تنظیم نبودن ترمزهای کاسه‌ای عقب و ایراد در سیلندر اصلی ترمز نیز می‌توانند در برخی خودروها باعث افزایش کورس پدال شوند. نرم شدن ناگهانی پدال یا پایین رفتن آن تا نزدیک کف خودرو، یک هشدار جدی است؛ در چنین شرایطی نباید به ادامه رانندگی عادی اطمینان کرد و باید خودرو در اولین فرصت به‌صورت تخصصی بررسی شود.

5- سفت شدن غیرعادی پدال

اگر پدال ترمز نسبت به حالت عادی سفت‌تر شده است و برای کاهش سرعت خودرو باید نیروی بیشتری با پا وارد کنید، ممکن است عملکرد بخش تقویت‌کننده ترمز یا همان بوستر ترمز دچار مشکل شده باشد. در بسیاری از خودروها، بوستر با استفاده از خلأ تولیدشده توسط موتور، فشار پای راننده را تقویت می‌کند؛ بنابراین ایراد در بوستر، شلنگ خلأ، سوپاپ یک‌طرفه یا منبع خلأ می‌تواند باعث شود پدال ترمز سفت شود و ترمزگیری به نیروی بیشتری نیاز داشته باشد. البته پس از خاموش کردن موتور، سفت شدن تدریجی پدال در چند بار فشار دادن طبیعی است، زیرا ذخیره خلأ بوستر مصرف می‌شود. اما اگر هنگام روشن بودن موتور نیز پدال به‌طور غیرعادی سفت است یا هم‌زمان قدرت ترمزگیری کاهش یافته، خودرو باید در اولین فرصت بررسی شود.

6- کشیده شدن خودرو به یک سمت هنگام ترمزگیری

اگر هنگام فشردن پدال ترمز، خودرو به‌طور محسوس به سمت راست یا چپ کشیده می‌شود، ممکن است نیروی ترمز میان چرخ‌های دو طرف خودرو یکسان نباشد. این حالت گاهی به دلیل گیر کردن پیستون کالیپر، خشک شدن یا حرکت نامناسب پین‌های راهنما، سایش نامتقارن لنت‌ها، آلودگی سطح لنت یا دیسک و در برخی خودروها ایراد در ترمزهای کاسه‌ای عقب ایجاد می‌شود. با این حال، عوامل دیگری مانند تنظیم نبودن فرمان، خرابی لاستیک، ایراد در جلوبندی یا تفاوت فشار باد تایرها نیز می‌توانند احساس کشیده شدن خودرو را تشدید کنند. چون این وضعیت می‌تواند در ترمزگیری ناگهانی کنترل خودرو را دشوارتر کند، کشیده شدن محسوس و تکرارشونده خودرو هنگام ترمز باید در اولین فرصت بررسی شود.

7-  لرزش فرمان هنگام ترمز گرفتن

لرزش فرمان هنگام ترمزگیری، به‌ویژه در سرعت‌های متوسط و بالا، معمولاً نشان می‌دهد نیروی ترمز در چرخ‌های جلو به‌صورت یکنواخت ایجاد نمی‌شود. یکی از علت‌های رایج این حالت، ناهمواری سطح دیسک، اختلاف ضخامت مؤثر آن یا لنگی ناشی از نصب نادرست دیسک روی توپی است. با این حال، لرزش فرمان همیشه به معنی «تاب داشتن دیسک» نیست؛ لقی بلبرینگ چرخ، فرسودگی بوش‌ها و سیبک‌های جلوبندی، ایراد در اجزای فرمان یا حتی نصب نامناسب چرخ نیز می‌توانند این لرزش را تشدید کنند. اگر لرزش فقط هنگام ترمز گرفتن ایجاد می‌شود و با رها کردن پدال از بین می‌رود، بهتر است مجموعه ترمز جلو، توپی و قطعات جلوبندی به‌صورت هم‌زمان بررسی شوند تا علت اصلی مشخص شود.

8-  روشن شدن چراغ هشدار ترمز

روشن شدن چراغ هشدار ترمز روی صفحه آمپر همیشه به معنی تمام شدن لنت نیست و می‌تواند علت‌های متفاوتی داشته باشد. در بسیاری از خودروها، این چراغ ابتدا هنگام کشیده بودن ترمز دستی روشن می‌شود؛ اما اگر پس از آزاد کردن کامل ترمز دستی همچنان روشن بماند، ممکن است سطح روغن ترمز پایین آمده باشد یا در بخشی از سیستم ترمز ایرادی وجود داشته باشد. چراغ هشدار ABS نیز معمولاً جداگانه روشن می‌شود و نشان می‌دهد سامانه ضدقفل نیاز به بررسی دارد؛ با این حال، روشن بودن ABS لزوماً به معنای از کار افتادن کامل ترمز معمولی نیست. چراغ قرمز ترمز، به‌ویژه اگر همراه با نرم شدن پدال، کاهش قدرت ترمزگیری، نشتی روغن یا کشیده شدن خودرو باشد، باید جدی گرفته شود و خودرو در اولین فرصت بررسی شود.

9- داغ شدن رینگ و بوی سوختگی

داغ شدن غیرعادی رینگ یک چرخ یا احساس بوی سوختگی از اطراف آن، می‌تواند نشانه درگیری مداوم لنت با دیسک باشد. در این حالت، لنت پس از برداشتن پا از روی پدال به‌طور کامل از دیسک فاصله نمی‌گیرد و اصطکاک پیوسته، دمای مجموعه ترمز را بالا می‌برد. گیر کردن پیستون کالیپر، خشک شدن پین‌های راهنما، گیر کردن لنت در پایه کالیپر یا ایراد در مکانیزم ترمز دستیِ چرخ‌های عقب، از علت‌های رایج این وضعیت هستند. داغ شدن اندک پس از رانندگی در سراشیبی یا ترمزگیری سنگین می‌تواند طبیعی باشد، اما اگر یک چرخ به‌طور محسوس از چرخ‌های دیگر داغ‌تر است، بوی سوختگی تکرار می‌شود یا خودرو به یک سمت کشیده می‌شود، باید خودرو در اولین فرصت بررسی شود؛ زیرا ادامه رانندگی می‌تواند به لنت، دیسک، کالیپر و بلبرینگ چرخ آسیب بزند.

10- کاهش قدرت ترمزگیری یا افزایش مسافت توقف

اگر راننده احساس کند خودرو نسبت به گذشته دیرتر متوقف می‌شود، برای کم کردن سرعت باید پدال را محکم‌تر فشار دهد یا فاصله بیشتری تا توقف کامل نیاز دارد، این تغییر نباید نادیده گرفته شود. تمام شدن لنت، شیشه‌شدن سطح لنت در اثر حرارت زیاد، آلودگی لنت یا دیسک به روغن و گریس، افت کیفیت روغن ترمز، وجود هوا یا نشتی در مدار هیدرولیک و ایراد در کالیپر یا بوستر، همگی می‌توانند قدرت ترمزگیری را کاهش دهند. البته عواملی مانند خیس بودن مسیر، کیفیت و چسبندگی تایرها، بار خودرو و سرعت حرکت نیز بر مسافت توقف اثر دارند؛ اما اگر کاهش توان ترمزگیری در شرایط معمول رانندگی احساس می‌شود یا همراه با تغییر حس پدال، روشن شدن چراغ هشدار، صدا، لرزش یا کشیده شدن خودرو است، باید سیستم ترمز بدون تأخیر بررسی شود.

11- چه علائمی نیاز به مراجعه فوری دارند؟

برخی علائم ترمز نباید تا زمان سرویس دوره‌ای بعدی نادیده گرفته شوند. نرم شدن ناگهانی پدال یا پایین رفتن آن تا نزدیک کف خودرو، کاهش محسوس قدرت ترمزگیری، روشن ماندن چراغ قرمز ترمز پس از آزاد کردن ترمز دستی، مشاهده نشتی روغن ترمز، صدای شدید و مداوم فلز به فلز، داغ شدن غیرعادی یک رینگ، بوی سوختگی یا خروج دود از اطراف چرخ و کشیده شدن شدید خودرو به یک سمت هنگام ترمزگیری، همگی نیازمند بررسی فوری هستند. در چنین شرایطی، خودرو را در اولین محل امن متوقف کنید و از ادامه رانندگی غیرضروری یا امتحان کردن ترمز در سرعت بالا خودداری کنید. همچنین رینگ یا دیسک داغ را با دست لمس نکنید؛ زیرا دمای آن‌ها ممکن است بسیار بالا باشد.

جمع بندی :

عیب‌یابی اولیه ترمز برای راننده به معنای تعمیر کردن خودرو نیست؛ بلکه یعنی شناختن تغییرات غیرعادی و اقدام به‌موقع پیش از آن‌که یک ایراد کوچک به مشکل ایمنی یا هزینه سنگین‌تر تبدیل شود. صداهای غیرعادی، تغییر حس پدال، لرزش دیسک ترمز، کشیده شدن خودرو به یک سمت، روشن شدن چراغ هشدار، داغ شدن رینگ و کاهش قدرت ترمزگیری، هرکدام می‌توانند نشانه‌ای از نیاز به بازدید مجموعه ترمز باشند. بهترین کار این است که راننده به تغییرات رفتار خودرو توجه کند و به جای صبر کردن تا ایجاد صدای شدید یا افت کامل ترمز، بازدید دوره‌ای لنت‌ها، دیسک‌ها، روغن ترمز و عملکرد کالیپرها را جدی بگیرد. سیستم ترمز فقط از یک قطعه تشکیل نشده است؛ بنابراین تشخیص علت اصلی معمولاً به بررسی کامل مجموعه ترمز نیاز دارد.